Ciddi bir konuşma bozukluğu olarak bilinen pelteklik, konuşma fonksiyonlarından bir sesi doğru çıkaramama olarak tanımlanmaktadır. Çocukluk döneminde ortaya çıkan ve tedavi edilmediğinde yetişkinlik dönemine kadar uzanan bir rahatsızlıktır. Çocukluk döneminde bazı seslerin çıkarılmasının yanlış öğrenilmesi ve bunun alışkanlık haline gelmesi, peltekliği beraberinde getirmektedir. Peltek konuşan kişilerin söylemekte zorlandıkları harfleri tek başına söyleyebilseler de, konuşma sırasında, sesleri doğru kontrol edemiyor olmak peltekliğe neden olmaktadır.
Pelteklik Nedenleri Nelerdir?
Pelteklik sorunu bazı kişilerde nedensiz şekilde ortaya çıkarken, bazılarında ise, bazı rahatsızlıkların sonucu olarak görülmektedir. Özellikle çocuklarda görülen bademcik rahatsızlıkları peltekliğin önemli nedenlerinden biridir. Diğer yandan diş yapısındaki bazı bozuklukların da kişilerde de peltekliğe neden olduğu görülmektedir. Diş yapısındaki bozukluk herkeste peltekliğe neden olmasa da, bu bozukluğa sahip olan çoğu kişide bu durum gözlenmektedir. Doğuştan yarım damaklı olarak doğmak da pelteklik nedenleri arasındadır. Herhangi bir fonksiyonel bozukluk yokken birden oluşan pelteklik için bu durumun altında yatan başka hastalıklar araştırılmalıdır. Parkinson hastalığının bu noktada peltekliğe neden olan etkisi bilinmektedir.
Pelteklik Tedavisi Nasıldır?
Pelteklik tedavisinde bu duruma neden olan sorunla ele alınarak tedavide doğru bir yol izlenir. Doğumla birlikte görülen dil bağı sorunu birçok kişi de peltekliğe neden olmaktadır. Eğer tedavi gerekli görülen kişide dil bağı varsa küçük bir operasyonla dil bağının tedavi edilmesi ile pelteklik de tedavi edilecektir. Çocuklarda pelteklik tedavisinde rahatsızlığın bulunduğu evreye göre tedavi şekli uygulanmaktadır. Tedavi sürecinde çocuğun ailevi yapısı ve çevresinin desteği de büyük önem taşıyor. Alışkanlık haline gelmiş olan pelteklik sorunu için terapi tedavi en uygun seçenekler arasındadır.
Yetişkinlerde görülen peltekliğin nedenleri çocukluk dönemine dayanıyor olabilir. Bu dönemde tamamlanmamış pelteklik tedavisi nedeniyle, önemli bir konuşma bozukluğu ile hayatına devam eden kişilerin sayısı oldukça fazladır. Yetişkinlik döneminde peltekliğin tedavi mümkün değil gibi algılansa da, yetişkinlerin tedaviye daha çabuk adapte olmaları, yetişkinlikteki peltekliğin daha hızlı tedavi edilmesini sağlamaktadır.
Peltekliğin Psikolojiye Etkisi
Pelteklik sağlığı tehdit eden bir rahatsızlık olmasa da, sosyal yaşam içinde bazı sorunlara yol açabilmektedir. Özellikle çocukluk döneminde peltek konuşan çocukların arkadaşları tarafından alaya alınmaları ve taklit edilmeleri kaçınılmaz bir durumdur. Bu durum sonucunda çocukta peltekliğin önemli bir kusur olduğu algısı oluşacaktır ve bu durum tedavi edilmediğinde özgüven eksikliği gibi birçok sorunu da beraberinde getirecektir.
Pelteklik Nasıl Düzelir?
Dil ve konuşma bozuklukları arasında önemli bir yere sahip olan pelteklik, özellikle çocukluk döneminde tedavi edilmesi gereken bir rahatsızlıktır. 5 yaşındaki bir çocuğun bazı sesleri yanlış çıkarması ve dilini doğru hareket ettirmemesi sonucunda oluşan pelteklik bu yaşlarda mutlaka tedavi ettirilmesi gerekir. Yeni konuşmaya başlayan çocuklarda pelteklik normal kabul edilse de, 5 yaşından sonraki peltekliğin normal kabul edilmesi söz konusu değildir.
Çocukluk döneminde görülen peltekliğin fizyolojik bir nedeni bulunmuyorsa, asıl neden psikoloji kaynaklı olabilir. Okula yeni başlayan çocuklarda ya da yeni kardeşi olan çocukların ilgi çekmek için peltek konuşmayı alışkanlık haline getirdikleri görülmektedir.
Pelteklik Türleri Nelerdir?
Peltek konuşanların en çok kullandığı alışkanlıklardan biri Z harfini S olarak çıkarma alışkanlığıdır. Dilin yanlış şekilde hareket ettirilmesinden kaynaklanan pelteklik türü genellikle çabuk tedavi edilen türdür. Ayrıca R harfini söylemekte zorluk çeken birçok yetişkin için uygulanan kısa tedavilerde etkili sonuçlar alınmaktadır. Asıl söylenmesi gereken harfin yerine benzer harfin kullanılması, pelteklikte en sık yapılan yanlışlardan biridir.