Kemik iliği yani Kök Hücresi vücudun gerekli olan kemik iliği ve kan hücrelerinin üretimi için hayati öneme sahip olan bir oluşumdur. Bu hücre oluşumları vücudu kanamalara, mikroplara karşı korur ve oksijen taşınmasında etken bir role sahiptir. Kemik iliğinin çalışmaması ile kan hücrelerinde meydana gelen azalma vücudun mikroplara karşı direnç mekanizmasını olumsuz bir şekilde etkiler ve hastanın hayati riski söz konusudur.
Kök Hücre – Kemik İliği Nakli Nedir?
Kök hücre nakli, hasta olan kişinin kemik iliğinin kısmen veya tamamen boşaltılması, uyumlu bir doku grubu ile değiştirilmesi ve Kök Hücre üretiminin aksaması sonucu meydana gelen rahatsızlıkların tamamı ile ortadan kaldırılması işlemine denilir. Nakil amaçlı olarak kullanılacak Kök Hücrelerin göbek kordonu, kan ve kemik iliğinden tedarik edilmesi mümkündür. Kök Hücre nakli kan hastalıkları ve kemik iliği yetmezliği tedavilerinde başvurulan bir yöntem olup, kişinin kendi Kök Hücreleri ile yapıldığında otolog Kök Hücre nakli, başka birisinden kan yapmak için Kök Hücre verildiğinde ise allojeneik Kök Hücre nakli adını alır. Hangi nakil tipinin yapılacağının belirleyici unsuru ise hastalığın meydana geliş şekli ile yakından ilişkilidir.
Kök Hücre Naklinde Uyum Tablosu
Allojeneik (başka birinden) nakillerde öncelik tam uyumlu (8/8) eğer uygun bir verici bulunamamışsa tam uyuma yakın (10/9) ve haploidentik uyumlu doku temin edilmeye çalışılır. (Hapoloidentik: yarı yarıya uyum) Burada dikkat edilmesi gereken nokta önceliğin aile bireyleri olmasıdır eğer yoksa akraba özelliği taşımayan vericiler aranmalıdır. Eğer nakil göbek bağı kanından yapılacak bir nakilse uyum oranı 6/6, 5/6, 4/6 düzeyinde olması yeterli olacaktır. Burada dikkat edilmesi gereken nokta ise kordon kanlarının hücre miktarı, saklanma yılı ve HLA uyumunun değerlendirilmesi şeklinde olmalıdır.
Kök Hücrelerin Elde Edilmesi Ne Şekilde Olur?
Kaynak itibariyle Kök Hücreler üç şekilde elde edilebilmektedir bunlar; kemik iliği, kan ve göbek kordonudur. Allojeneik (başka birinden) Kök Hücre nakillerinde Kök Hücrenin hangi kaynaktan temin edileceğini hastalığa sebep olan patoloji ve hastalığın seyri belirlemektedir. Otolog nakillerde ise (kişinin kendinden alınan) genel tercih kandan elde edilmesi şeklindedir.
Donör (Verici) Bulma Yöntemleri
Allojeneik Kök Hücre nakillerinde aile içi donör taramasında istenilen sonuçlar elde edilemezse genişletilmiş aile taraması için 30 kişiye kadar sosyal güvence kapsamında testlere tabi tutulabilmekle beraber, hala uygun bir donör adayının bulunamaması durumunda ulusal veriler arasından uygun donör arayışı devam eder. Ulusal donör arayışının da istenilen sonuca ulaştıramaması durumunda başvurulacak yol uluslar arası doku bilgi bankalarında tarama yapmak olacaktır.
Bu bağlamda ülkemizde 2 adet tarama merkezi bulunmaktadır. Bunlardan birincisi İstanbul Üniversitesi‘nde diğeri ise Ankara Üniversitesi‘ndedir. Bu merkezler aynı zamanda gönüllü donör merkezlerine sahiptir.