Hepsaglik

Şarbon Hastalığı nedir? Şarbon Tedavisi ve Belirtileri…

Şarbon Hastalığı nedir? Şarbon Tedavisi ve Belirtileri…
Decrease Font Size Increase Font Size Yazı Boyutu Makaleyi Yazdır
       

ŞARBON HASTALIĞI NEDİR?

 

 

ŞARBON HASTALIĞI

 

Basillus anthrasis hem insanda hem de hayvanda akut infeksiyona neden olan (zoonoz) Gram pozitif sporlu bir basildir. Bu hastalık esas olarak ot yiyen hayvanların hastalığıdır ve insanlara enfekte hayvanlardan bulaşır. İnsandaki hastalık “malign pistül-kötü huylu pistül” olarak tanımlanmıştır.

Üç formu vardır;

  1. Cilt (kutaneöz) Şarbonu 2. Akciğer (İnhalasyon ) Şarbonu 3. Gastrointestinal Şarbon

ŞARBON EPİDEMİYOLOJİSİ

 

B.anthrasis için rezervuar topraktır. Anthrax sporları vejetatif hale geçip çoğaldıktan sonra, ot yiyen hayvanlarca alınınca hastalık oluşur. Ot yiyen hayvanın hasta olup ölmesinden sonra, şarbon basili bu hayvanın vücudundan toprağa ve sulara geçer.

Şarbon genellikle ot yiyenlerin hastalığıdır, patojen içeren…’>kontamine hayvan ürünleri veya infekte hayvanla direkt deri teması sonucu tesadüfen insanları infekte eder. Endüstriel olgular, patojen içeren…’>kontamine yün ürünlerdeki şarbon sporlarının inhalasyonu ile oluşur. Nadiren de olsa enfekte etlerin çiğ olarak yenilmesi ile bulaşır.

ŞARBONUN MİKROBİYOLOJİK İNCELEMESİ

 

Şarbon etkeninin mikrobiyolojik incelemesi aşağıdaki gibidir:

 

  • Gram pozitif basil
  • Standart kanlı veya besleyici agarda kolayca ürer.
  • Koloniler gri-beyaz, beyaz renklidir, R-tipi koloniler yapar ve hemolizsizdir.
  • Kapsüllü
  • Hareketsiz
  • Katalaz pozitif
  • Penisiline duyarlıdır ve aerobik endospor oluĢturur.

 

ŞARBON PATOGENEZİ

 

Bacillus anthracis’in virülansı; plazmid tarafından kodlanan 3 komponenti olan bir ekzotoksin oluşturması ve antifagositik poli-D glutamik asit yapısındaki kapsülüne bağlıdır. -Protein yapısında bir koruyucu antijen ( protective antigen=PA) -Ödem faktörü (EF) -Letal faktör (LF) olmak üzere 3 faktör ayırt edilmiştir. Üç faktör karışımına “Anthraks Toksinidenir.

Protektif antijen hücre yüzeyindeki reseptöre bağlanır. Burada proteolitik enzimlerle iki fragmana ayrılır. LF ve EF ile PA fragmanlarının oluşturduğu kompleks endositozla hücre içine alınır. Sitoplazmada C-AMP seviye artar ve hücre içi su metabolizması bozulur. Sonuçta o bölgede ödem gelişir. Ödem faktör ayrıca nötrofil fonksiyonunu da inhibe eder. LF ise makrofajları uyararak TNF-alfa ve IL-1-beta salınmasına ve nekroza neden olur.

ŞARBON KLİNİĞİ

 

Bacillus anthracis organizmada giriş kapısına bağlı olarak deri ve iç organ şarbonu şeklinde klinik tablolar oluşturur. İnkübasyon dönemi 1-10 gün olup mukozalardan girişte daha kısa, deriden girişte daha uzundur. lezyonların devamı süresince bulaştırıcılık da devam eder.

DERİ ŞARBONU (Kutanöz Şarbon-Kara kabarcık)

 

Şarbon Hastalığı

Deri Şarbonunun Görüntüsü

Deri şarbonu, anthraks sporlarının zedelenmiş deri ve sıyrıklardan vücuda girmesi sonucu oluşur. Deri altına giren anthraks sporları açılır, vejetatif basiller ortaya çıkar ve bunlar süratle çoğalırlar, kuvvetli bir ödeme ve doku nekrozuna neden olan toksini serbest bırakırlar. Bu bölgede içinde çok az lökosit olan, bol proteinli bir eksuda ortaya çıkar. Bacillus anthracis’ler bulundukları yerden lenf yolları ile kana yayılma ve orada çoğalma eğilimindedir.

Bakteriler derideki sıyrık ve yaralardan girerler. Şarbon olgularının % 95’inden fazlasını oluştururlar. Genellikle çevre ile teması olan el, kol, yüz boyun daha az olarak ayak ve bacak gibi açık deri bölgelerinde görülür. 2 klinik şekli vardır:

A-) Püstül malign (Çoban Çıbanı, Kara Kabarcık, Habis Sivilce):

Şarbonun en sık rastlanılan şeklidir. Basil veya sporların deriye girmelerinden 12-36 saatlik bir kuluçka döneminden sonra (bazen 10 güne kadar uzayabilir) ilk önce makül şeklinde bir lezyon ortaya çıkar. Kaşıntı ve yanma vardır. Hızla gelişerek papül, 1-2 gün içinde seröz sıvı toplanarak vezikül halini alır. 3-4 gün içinde patlayan vezikül karakteristik bir görünüm veren nekrotik ülser haline döner. Ülserin üstü siyah sert bir kabukla örtülü olup, bulunduğu yerde bir çukurluk vardır. Çapı bazen 6 cm’ye varabilir.

Ülserin çevresinde veziküller ve büller bulunur. lezyon bölgesinde ağrısız, gode bırakmayan yaygın bir ödem ve bölgesel lenfadenopati vardır. lezyon üzerindeki siyah kabuk 2-3 haftada alttaki deriden kopar, yerinde 1-3 cm büyüklüğünde skar kalır. Skarlar yuvarlak veya irregüler şekildedirler. Seröz akıntıdan veya ülserasyon kabuğunun altındaki zeminden alınan eksudada çok az sayıda basil, tek tük parçalı lökosit ve birkaç eritrositin bulunması şarbon eksudası için karakteristiktir. Sızıntı ve ülserasyondan alınan eksuda içerisinde vejetatif Bacillus anthracis’ler vardır.

Şarbon ülserlerinin önemli karakterleri: etrafında ödemli olması, bül ve veziküllerin bulunması ve en önemlisi ağrısız olmasıdır.

Hafif olgularda lokal lezyon dışında ateş, baş ağrısı, kas ağrıları, bulantı, kusma gibi genel enfeksiyon belirtileri olabilir. Kan tablosunda hafif bir lökositoz ve nötrofili gözlenir.

B-) Ödem malign (Habis –Kötü- Ödem) :

Burada giriş kapısı ve bulaşma şekli aynı olmasına karşın açıkça bir ülserasyon bulunmayabilir. Giriş yerinde ufak bir papül olabilir. Enfeksiyon bağ dokusu, boyun, göğüs, göz kapakları, deri altı dokusunda ve mukozalar altında yayılma gösterir. Ödem yumuşaktır, gode bırakmaz. Genel durum biraz daha ağrıdır. Larinks ödemine ve asfiksiye sebep olan lezyonlar daha çok ön servikal üçgene yakın olan lokalizasyonlarda görülür.

Ödem çok yaygın olursa hemokonsantrasyon ve hipotansiyonla sonuçlanabilir. Sekonder sellülitis ve menengitis gelişebilir. Tedavi edilmeyen olgularda mortalite % 20 civarındadır. Tedavi edilmeyen deri şarbonunda % 10 sepsis görülebilir.

AKCİĞER ŞARBONU (İnhalasyon Şarbonu)

 

Akciğerlerden inhale edilen anthraks sporlarının 5 μm’den büyük olanları akciğerlerden mukosilier sistem tarafından dışarı atılırlar. Daha küçük partiküller ise alveollerde veya alveoler duktuslarda birikirler. Bunlar alveoler makrofajlar tarafından fagosite edilip, mediastinal lenf nodlarına taşınırlar.

Sonuçta hemorajik mediastenitis gelişir. Bunu bakteriyemi ve intravasküler bakteri çoğalması takip eder. Menenjit tablosu, septiseminin bir sonucu olarak gelişir.

Tüm şarbon vakaların % 4-5’ini oluşturur. İnkübasyon dönemi şarbonuna göre daha kısadır (1-5 gün). Klinik hemorajik bronkopnömoni şeklindedir. Hastalık bifazik seyirlidir. Başlangıç semptomları ağır bir ÜSYE’nu taklit eder. 2-3 gün süren birinci fazı, şiddetli dispne ve hipoksi ile karakterize daha akut ikinci faz takip eder. Ateş 40-41°C’ye ulaşır. takipne, öksürük, kanlı ve içinde bol anthraks basili içeren balgam, siyanoz, akciğer ödemi, göğüs ve boyunda ödem ve plörezi vardır. Burundan itibaren tüm solunum mukozaları siş ve ödemlidir. Akciğer grafisinde hemorajik Pnömoni, bronkopnömoni, mediastende genişleme, plevrada sıvı toplanması görülür. Kısa zamanda hipotansif hale gelen hastaların % 50’si meningial bulgular gösterir ve 2-3 günde dolaşım ve solunum yetmezliğinden kaybedilir.

GASTROİNTESTİNAL ŞARBON

 

Şarbon vakalarının %1’inden azını oluşturur. İnkübasyon dönemi 2-5 gündür. Enfeksiyon kaynağı anthraks sporları ile bulaşmış besin maddeleridir. Çiğ besinlerle alınan mikrorganizmalar mezenterik lenf nodlarına taşınır ve orada çoğalır, daha sonra hemorajik lenfadenitis, asit ve septisemi yapar. Hastalarda karın ağrısı, ateş, kanlı ishal, hematemez, asit görülür. Kısa sürede şok gelişir. %50 ‘nin üzerinde mortal seyreder.

DİĞER ŞARBON ŞEKİLLERİ:

 

Meningeal şarbon, şarbonunu akut, ağır bir klinik şeklidir. Hastalar 1-6 gün içinde ölür. Daha çok ölümden sonra otopside tespit edilir. Şarbon sepsisi ve farinks şarbonu da görülebilir.

ŞARBON TANISI

 

  • Anamnez
  • Fizik muayene bulguları
  • Laboratuar testleri
  • Gram boyama (Gram pozitif kapsüllü bakteri)
  • Kültür (Antibiyotik kullanmadan önce alınan örnekte üreme görülebilir)
  • Serolojik ve İmmunolojik tanı (PA ve LF karşı oluşan antikorların immunoSorbent Assay” testidir. Antikora bağlanan enzim veya Antijen- Antikor yanıtı ölçmeye yarar.’>ELİSA ile gösterilmesi ya da 2 hafta arayla 4 kat titre artışı)

ŞARBON AYIRICI TANISI

 

-Karbonkül
-Erizipel
-Selülit
-Nekrozitan selülit
primer sifiliz şankırı
-Orf
-Tularemi

ŞARBON TEDAVİSİ

 

Penisilinler şarbon tedavisinde ilk tercih edilecek ilaçlardır. Penisiline alternatif olarak kullanılabilen ilaçlar kinolonlar, doksisiklin, eritromisindir.

Deri şarbonunda oral penisilin-V 4 x500 mg veya prokain penisilin 2 X 800.000 ünite/gün dozunda 5-7 gün verilir. Bioyolojik silah tehditi olmadan akciğer şarbonu veya menenjiti gelişirse penisilin kristalize 20-30 milyon ünite /gün dozunda tercih edilir. Trakea ve larinks basısı olursa ödemi rahatlatmak için penisiline ek olarak kısa süreli steroid tedaviye eklenir. Biyolojik saldırılarda kinolon veya doksisiklin 1-2 hafta verilir. İnhalasyon şarbonunu önlemek için profilaksi (Siprofloksasin 2 x 500mg / gün, doksisiklin 2 X 100mg/gün) süresi 60 gündür. Lokal yara bakımı yapılır.

ŞARBON KONTROLÜ VE ŞARBONU ÖNLEME

 

Bu anthracis sporları fiziksel ve kimyasal ajanlara karşı oldukça dirençlidir. Yıllarca çevrede bulanabilir. Hayvan orjinli ithalat materyallerinde bulunabilir.

Çalışma alanı infeksiyon ajanı ile patojen içeren…’>kontamine ise çevrenin dekontaminasyonu için paraformaldehit buharı kullanılabilir. Laboratuvarlarda yüzeyler %5 hipoklorit veya %5 fenolle temizlenebilir. Aletler otoklava edilmelidir.

Gerekli giysiler sağlanmalı çalışma alanından çıkarken bunlar da değiştirilmelidir. Endüstriel alanda sentetik materyal kullanımının ve insan aşılarının kullanımının artmasıyla endüstriel şarbon azalmıştır.

Hasta hayvanların veya ölmüş hayvanların ürünlerinin (etlerinin) kullanılması önerilirse bu şarbon önlenebilir.

Otlama alanlarındaki tüm hayvanlar yıllık hayvan aşısıyla aşılanmalıdır. Şarbon şüphesi ile ölen hayvan mikrobiyolojik olarak incelenmelidir. Şarbon şüphesi ile ölen hayvan yakılmalı veya çok derine gömülmelidir. lezyonun drene olduğu giysiler otoklavda sterilize edilmelidir. lezyonu drene olan hastalara “temas izolasyona” tabi tutulmalıdır.

Akciğer şarbonlu hastalarda kişiden kişiye geçiş gösterilmemiştir. İnhalasyon şarbonunda profilaktik kinolon kullanımı faydalıdır.

ŞARBONDA AŞILAMA

 

 

Hayvanlar için hem attenüe canlı aşı hem de ölü aşı geliştirilmiştir. İnsanda ise ekzotoxin kompenentlerinden elde edilen ölü aşılar ABD’de yeni kullanılmaya başlamıştır. ABD’de 4 farklı tesktil bölgesinde çalışan işçilerde denenmiş %92.5 başarılı bulunmuştur. a Günümüzde hayvanlar için rekombinant teknoloji ile anthrax toxini kompenentlerinden saf olarak hazırlanan yeni antrax aşıları (Protective antijen toxid aşıları ) kullanılmaktadır.

Bu makale Selçuk Üniversitesi Enfeksiyon ABD başkanı Prof. Dr. Onur Ural ve saygı değer hocalarımızın izni ile yayınlanmıştır. İzinsiz ve kaynak belirtmeksizin yayınlanamaz. [ Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji ]

     
    hs-yorum  

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir